నానా పటేకర్‌: నటనలో తీవ్రత.. జీవితంలో నిరాడంబరత – ఒక యుగం అంతం

(ప్రత్యేక కథనం)

కొన్ని మరణాలు ఒక మనిషి జీవితానికి ముగింపు మాత్రమే కావు.. ఒక శకానికి ముగింపు పలుకుతాయి. కొన్ని గొంతులు మూగబోయినప్పుడు తెరపై నిశ్శబ్దం మాత్రమే మిగలదు.. ప్రేక్షకుల గుండెల్లో ఒక ఖాళీ ఏర్పడుతుంది. నానా పటేకర్‌ మరణం అలాంటి లోటే. నటనకు కొత్త నిర్వచనం చెప్పిన కళాకారుడు.. మాటకు మంట పుట్టించిన నటుడు.. పాత్రకు ప్రాణం పోసిన మహానటుడు.. ఇప్పుడు జ్ఞాపకాల తెరపై శాశ్వతంగా నిలిచిపోయారు.

75 ఏళ్ల నానా పటేకర్‌ గురువారం తెల్లవారుజామున గోవాలోని డోనా పౌలా నివాసంలో అపస్మారక స్థితిలో కనిపించారు. ఆసుపత్రికి తరలించగా వైద్యులు సుమారు 45 నిమిషాల పాటు పునరుద్ధరణ ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ ఫలితం లేకపోయింది. ఉదయం 5:20 గంటలకు ఆయన మరణించినట్లు ప్రకటించారు. గుండె ఆగిపోవడమే మృతికి కారణంగా వైద్యులు పేర్కొన్నారు.

పేదరికం నుంచి.. పాత్రల సామ్రాజ్యం వరకు

విశ్వనాథ్‌ పటేకర్‌గా మహారాష్ట్రలో జన్మించిన నానా పటేకర్‌ జీవితం మొదటి నుంచీ సవాళ్లతోనే సాగింది. పేదరికం ఆయనను ఆపలేదు.. కష్టాలు ఆయనను కుంగదీయలేదు. రంగస్థలం ఆయనకు నటనను నేర్పితే.. జీవితం ఆయనకు మనిషిని చదవడం నేర్పింది. ఆ రెండింటి కలయికే తర్వాత భారతీయ సినిమాకు ఒక అసాధారణ నటుడిని అందించింది.

1978లో ‘గమన్‌’తో సినీ ప్రయాణం ప్రారంభించిన నానా.. ఆ తర్వాత ఒక్కో పాత్రతో తనకంటూ ప్రత్యేకమైన ముద్ర వేసుకున్నారు. ఆయన తెరపై కనిపిస్తే పాత్ర కనిపించేది కాదు.. ఆ పాత్రే నానా పటేకర్‌గా మారిపోయిన భావన కలిగేది.

నటన కాదు.. పాత్రలో పరకాయ ప్రవేశం

నానా పటేకర్‌ నటనలో తీవ్రత ఉండేది. ఆయన సంభాషణలో పదును ఉండేది. కళ్లలో భావం ఉండేది. నిశ్శబ్దంలో కూడా ఒక కథ ఉండేది. విలన్‌గా కనిపించినా ప్రేక్షకుడిని ఆకట్టుకునేవారు.. హీరోగా కనిపించినా పాత్రను మామూలు హీరోగా మార్చేవారు కాదు.. కామెడీ చేసినా తన ప్రత్యేక శైలిని విడిచిపెట్టేవారు కాదు.

‘పరిందా’, ‘క్రాంతివీర్‌’, ‘అగ్ని సాక్షి’, ‘ప్రహార్‌’, ‘అబ్‌ తక్‌ ఛప్పన్‌’, ‘అపహరణ్‌’, ‘రాజ్‌నీతి’, ‘వెల్‌కమ్‌’, ‘నటసమ్రాట్‌’ వంటి చిత్రాల్లో ఆయన పోషించిన పాత్రలు భారతీయ సినీ చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించాయి. ‘పరిందా’లో నటనకు జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు అందుకున్న ఆయన.. ‘క్రాంతివీర్‌’, ‘అగ్ని సాక్షి’ చిత్రాలతోనూ జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందారు. 2013లో పద్మశ్రీ పురస్కారంతో సత్కరించబడ్డారు.

గంభీరత నుంచి గిలిగింతల వరకు..

నానా పటేకర్‌ అంటే కేవలం గంభీరమైన పాత్రలే కాదు. ‘వెల్‌కమ్‌’లో ఉదయ్‌ శెట్టి పాత్రతో ప్రేక్షకులను కడుపుబ్బ నవ్వించిన అదే నటుడు.. ‘నటసమ్రాట్‌’లో విషాదాన్ని ప్రేక్షకుల గుండెల్లోకి తీసుకెళ్లగలిగాడు. ఒకే నటుడిలో ఇంత వైవిధ్యం అరుదు.

అందుకే నానా పటేకర్‌ను ఒకే మూసలో పెట్టడం సాధ్యం కాదు. ఆయన ఒక నటుడు మాత్రమే కాదు.. ఒక నటనా పాఠశాల.

సైనికుడి క్రమశిక్షణ.. సామాజిక కార్యకర్త గుండె

సినిమా తెరను దాటి కూడా నానా పటేకర్‌ జీవితం విస్తరించింది. టెరిటోరియల్‌ ఆర్మీలో గౌరవ లెఫ్టినెంట్‌ కల్నల్‌గా సేవలందించారు. సైనికుల జీవితాలను దగ్గరగా చూసిన ఆయన ‘ప్రహార్‌’ వంటి చిత్రాల్లో ఆ అనుభవాన్ని ప్రతిబింబించారు.

సామాజిక సేవలోనూ ఆయన తనదైన ముద్ర వేశారు. రైతులు, కరువు బాధిత కుటుంబాలకు అండగా నిలిచే కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారు. 2015లో మకరంద్‌ అనస్పురేతో కలిసి ‘నామ్‌ ఫౌండేషన్‌’ను స్థాపించి రైతు కుటుంబాలకు సహాయం అందించారు.

సాదాసీదా జీవితం.. అసాధారణ వ్యక్తిత్వం

వెండితెరపై కోట్లాది మంది అభిమానులను సంపాదించినా వ్యక్తిగత జీవితంలో నానా పటేకర్‌ నిరాడంబరతకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ఖ్యాతి పెరిగినా.. తన మూలాలను మరచిపోని వ్యక్తిగా ఆయనకు ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది.

అందుకే ఆయన మరణం కేవలం సినీ పరిశ్రమకు నష్టం కాదు.. సాధారణ జీవితం నుంచి అసాధారణ స్థాయికి ఎదిగి కూడా నేల విడిచి సాము చేయని వ్యక్తిత్వానికి వీడ్కోలు.

చివరి రోజుల్లోనూ.. అదే నానా

మరణానికి నాలుగు రోజుల ముందు, అక్టోబర్‌ 4న గోవాలో జరిగిన కార్యక్రమంలో నానా పటేకర్‌ పాల్గొన్నారు. అక్కడ ఆయన ఉత్సాహంగా స్థానిక కళాకారులతో కలసి కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న దృశ్యాలు ఆయన చివరి బహిరంగ ప్రదర్శనగా నిలిచాయి. మరణానికి కొద్ది రోజుల ముందే జీవితం, మరణం గురించి ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యలు ఇప్పుడు మరింత భావోద్వేగాన్ని కలిగిస్తున్నాయి.

చివరి ప్రయాణం.. రాష్ట్ర గౌరవాలతో

నానా పటేకర్‌కు రాష్ట్ర గౌరవాలతో అంత్యక్రియలు నిర్వహించాలని మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. ఆయన కోరిక మేరకు పుణేలోని ఫార్మ్‌హౌస్‌లో అంత్యక్రియలు నిర్వహించనున్నట్లు తాజా నివేదికలు వెల్లడించాయి.

నానా పటేకర్‌ వెళ్లిపోయారు.. కానీ నానా పాత్రలు వెళ్లిపోవు

ఒక నటుడు చనిపోతాడు.. కానీ గొప్ప నటన చనిపోదు.

ఒక మనిషి వెళ్లిపోతాడు.. కానీ అతను సృష్టించిన పాత్రలు మనతోనే ఉంటాయి.

నానా పటేకర్‌ ఇక కొత్త పాత్రలో కనిపించకపోవచ్చు. కొత్త సంభాషణ పలకకపోవచ్చు. తెరపై ఒక్కసారిగా కనిపించి ప్రేక్షకులను ఉలిక్కిపడేలా చేయకపోవచ్చు. కానీ ‘క్రాంతివీర్‌’లోని ఆవేశం.. ‘పరిందా’లోని తీవ్రత.. ‘వెల్‌కమ్‌’లోని హాస్యం.. ‘నటసమ్రాట్‌’లోని విషాదం.. ఇవన్నీ ఆయనను మళ్లీ మళ్లీ మన ముందుకు తీసుకొస్తూనే ఉంటాయి.

నటనకు ఆయన ఇచ్చింది కేవలం వినోదం కాదు.. ఒక భాష.

పాత్రలకు ఇచ్చింది కేవలం రూపం కాదు.. ఒక జీవం.

సినిమాకు ఇచ్చింది కేవలం విజయాలు కాదు.. ఒక వారసత్వం.

తెరపై తుఫానులా గర్జించిన ఆ గొంతు ఇక వినిపించకపోయినా.. ఆయన నటన ప్రతిధ్వని మాత్రం తరతరాల ప్రేక్షకుల గుండెల్లో వినిపిస్తూనే ఉంటుంది.

నానా పటేకర్‌ వెళ్లిపోయారు..

కానీ నానా పటేకర్‌ అనే నటన మాత్రం ఎప్పటికీ చావదు.

ఇది ఒక నటుడి మరణం కాదు..

భారతీయ సినిమా ఒక అరుదైన అధ్యాయాన్ని మూసివేసిన రోజు.